📖 หะดีษที่ 3074
✨ แปลแล้ว
🌸 บทว่าด้วยพิธีฮัจญ์
🌸 كِتَابُ الْمَنَاسِكِ
🇹🇭 คำแปลภาษาไทย
ฮิชาม บิน อัมมาร์ ได้เล่าให้เราฟัง ฮาติม บิน อิสมาอีล ได้เล่าให้เราฟัง ญะอ์ฟัร บิน มุฮัมมัด จากบิดาของเขา ได้เล่าว่า พวกเราได้เข้าไปหาญาบิร บิน อับดุลลอฮ์ เมื่อพวกเราไปถึง ท่านได้ถามเกี่ยวกับกลุ่มชน จนกระทั่งมาถึงฉัน ฉันจึงกล่าวว่า ฉันคือ มุฮัมมัด บิน อะลี บิน อัล-ฮุเซน ท่านจึงเอามือมาที่ศีรษะของฉัน แล้วแก้กระดุมเสื้อตัวบนสุดของฉัน จากนั้นก็แก้กระดุมเสื้อตัวล่างสุดของฉัน แล้ววางฝ่ามือของท่านไว้ระหว่างอกของฉัน ในขณะนั้นฉันยังเป็นเด็กหนุ่ม ท่านกล่าวว่า ยินดีต้อนรับท่าน ถามอะไรก็ได้ที่ท่านต้องการ ฉันจึงถามท่าน ในขณะที่ท่านตาบอด เมื่อถึงเวลาละหมาด ท่านได้ยืนละหมาดโดยคลุมผ้าทอผืนเล็ก เมื่อท่านวางมันบนบ่าทั้งสองข้าง ชายผ้าทั้งสองก็จะกลับมาที่ท่าน เนื่องจากมันเล็ก และผ้าคลุมของท่านวางอยู่ข้างๆ บนราวแขวนเสื้อ แล้วท่านได้นำละหมาดพวกเรา ฉันจึงถามว่า โปรดบอกเล่าเรื่องฮัจญ์ของท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ให้พวกเราฟัง ท่านได้ใช้มือทำเป็นสัญลักษณ์เลขเก้า แล้วกล่าวว่า แท้จริง ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้พำนักอยู่เก้าปีโดยไม่ได้ทำฮัจญ์ จนกระทั่งในปีที่สิบ จึงได้ประกาศแก่ผู้คนว่า แท้จริงท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม จะทำฮัจญ์ ผู้คนจำนวนมากจึงได้เดินทางมายังมะดีนะฮ์ โดยทุกคนปรารถนาที่จะปฏิบัติตามท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม และกระทำเช่นเดียวกับการกระทำของท่าน แล้วท่านก็ออกเดินทาง และพวกเราก็ออกเดินทางไปพร้อมกับท่าน เมื่อพวกเรามาถึง ซุลหุลัยฟะฮ์ อัสมาอ์ บินติ อุมัยส์ ได้ให้กำเนิด มุฮัมมัด บิน อะบี บักรฺ นางจึงส่งคนไปถามท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ว่า ฉันจะทำอย่างไร? ท่านกล่าวว่า "จงอาบน้ำ และใช้ผ้าพัน แล้วครองอิห์รอม" ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ละหมาดในมัสยิด แล้วขึ้นขี่อัล-กัศวาอ์
จนกระทั่งเมื่ออูฐของท่านตั้งตรงอยู่บนอัล-บัยดาอ์ ญาบิรกล่าวว่า ฉันมองไปยังสุดสายตาของฉันจากเบื้องหน้าท่าน พบแต่คนขี่และคนเดินเท้า และทางด้านขวามือของท่านก็เช่นกัน ทางด้านซ้ายมือของท่านก็เช่นกัน และด้านหลังของท่านก็เช่นกัน และท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม อยู่ท่ามกลางพวกเรา และอัลกุรอานได้ถูกประทานลงมาแก่ท่าน และท่านรู้ถึงความหมายของมัน สิ่งใดที่ท่านกระทำ พวกเราก็กระทำตาม ท่านจึงได้เปล่งเสียงตัลบิยะฮ์เพื่อการให้เอกภาพต่ออัลลอฮ์ ว่า "ล้ะบไบกัลลอฮุมมะ ล้ะบไบก์ ล้ะบไบก์ ลา ชะรีกะ ล้ะกะ ล้ะบไบก์ อินนัลฮัมดะ วันนิอ์มะตะ ล้ะกะ วั้ลมุลก์ ลา ชะรีกะ ล้ะก์" (ข้าแต่ อัลลอฮ์ ข้าพระองค์มาสนองรับพระองค์ ข้าพระองค์มาสนองรับพระองค์ ข้าพระองค์มาสนองรับพระองค์ พระองค์ไม่มีภาคีใดๆ ข้าพระองค์มาสนองรับพระองค์ แท้จริงมวลการสรรเสริญและความโปรดปรานเป็นของพระองค์ และอำนาจอธิปไตยเป็นของพระองค์ พระองค์ไม่มีภาคีใดๆ) และผู้คนก็ได้เปล่งเสียงตัลบิยะฮ์เช่นเดียวกับที่พวกเขาเปล่งกัน แต่ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ไม่ได้ตอบโต้พวกเขาแต่อย่างใด และท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ยึดมั่นในการกล่าวตัลบิยะฮ์ของท่าน
ญาบิรกล่าวว่า พวกเราไม่ได้ตั้งใจสิ่งใดนอกจากการทำฮัจญ์ พวกเราไม่รู้จักการทำอุมเราะฮ์ จนกระทั่งเมื่อพวกเรามาถึงบัยติลลาฮ์พร้อมกับท่าน ท่านได้สัมผัสหินดำ แล้วเดินรอมมัล (เดินเร็วๆ) สามรอบ และเดินปกติสี่รอบ แล้วท่านได้ไปยังมะกอมอิบรอฮีม แล้วกล่าวว่า "(และจงยึดเอามะกอมอิบรอฮีมเป็นที่ละหมาด)" ดังนั้นท่านได้ให้มะกอมอยู่ระหว่างท่านกับบัยติลลาฮ์ และบิดาของฉันเคยกล่าวว่า - และฉันไม่รู้ว่าท่านได้กล่าวถึงมันมาจากท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม หรือไม่ - แท้จริงท่านเคยอ่านในสองรอกาอัตว่า "จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) โอ้บรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาทั้งหลาย" และ "จงกล่าวเถิด (มุฮัมมัด) อัลลอฮ์คือพระองค์เดียว" แล้วท่านได้กลับไปยังบัยติลลาฮ์ แล้วสัมผัสหินดำ แล้วออกไปจากประตูไปยังอัศศอฟา จนกระทั่งเมื่อท่านเข้าใกล้อัศศอฟา ท่านได้อ่านว่า "แท้จริง อัศศอฟาและอัลมัรวะฮ์ เป็นส่วนหนึ่งจากสัญลักษณ์แห่งศาสนาของอัลลอฮ์ พวกเราจะเริ่มต้นด้วยสิ่งที่อัลลอฮ์ได้เริ่มต้นด้วยมัน" ท่านจึงเริ่มต้นที่อัศศอฟา ท่านได้ปีนขึ้นไปจนกระทั่งมองเห็นบัยติลลาฮ์ แล้วกล่าวตักบีร สรรเสริญ และสดุดีแด่อัลลอฮ์ และกล่าวว่า "ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์เพียงองค์เดียว พระองค์ไม่มีภาคีใดๆ อำนาจอธิปไตยเป็นของพระองค์ และมวลการสรรเสริญเป็นของพระองค์ พระองค์ทรงให้เป็นและทรงให้ตาย และพระองค์ทรงอานุภาพเหนือทุกสิ่ง ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮ์เพียงองค์เดียว พระองค์ไม่มีภาคีใดๆ พระองค์ทรงทำให้สัญญาของพระองค์เป็นจริง และทรงช่วยเหลือบ่าวของพระองค์ และทรงทำลายกองทัพต่างๆ เพียงองค์เดียว" แล้วท่านได้ขอดุอาอ์ระหว่างนั้น และกล่าวเช่นนี้สามครั้ง แล้วท่านได้ลงไปยังอัลมัรวะฮ์ แล้วเดินไป จนกระทั่งเมื่อเท้าทั้งสองของท่านลาดลง ท่านได้เดินรอมมัล (เดินเร็วๆ) ในท้องหุบเขา จนกระทั่งเมื่อเท้าทั้งสองของท่านขึ้นมา - หมายถึง เท้าทั้งสองของท่าน - ท่านได้เดิน จนกระทั่งมาถึงอัลมัรวะฮ์ แล้วท่านได้กระทำที่อัลมัรวะฮ์เช่นเดียวกับที่ท่านได้กระทำที่อัศศอฟา เมื่อการฏอวาฟครั้งสุดท้ายของท่านอยู่ที่อัลมัรวะฮ์ ท่านได้กล่าวว่า "หากฉันรู้เรื่องของฉันในภายหลังเช่นเดียวกับที่ฉันรู้ในตอนนี้ ฉันจะไม่นำสัตว์พลีมา และฉันจะทำให้มันเป็นการทำอุมเราะฮ์ ดังนั้นผู้ใดในหมู่พวกท่านที่ไม่ได้นำสัตว์พลีมา ก็จงปลดอิห์รอม และจงทำให้มันเป็นการทำอุมเราะฮ์" ดังนั้นผู้คนทั้งหมดจึงได้ปลดอิห์รอม และตัดผม ยกเว้นท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม และผู้ที่นำสัตว์พลีมา สุรอเกาะฮ์ บิน มาลิก บิน ญุอ์ชุม ได้ลุกขึ้นยืน แล้วกล่าวว่า โอ้ ท่านรอซูลุลลอฮ์ สำหรับปีนี้ของพวกเรา หรือตลอดไปตลอดกาล ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้สอดนิ้วมือของท่านเข้าไปในนิ้วมืออีกข้างหนึ่ง แล้วกล่าวว่า "การทำอุมเราะฮ์ได้เข้าไปอยู่ในการทำฮัจญ์แล้ว เช่นนี้ - สองครั้ง - ไม่ใช่ แต่ตลอดไปตลอดกาล"
ท่านกล่าวว่า และอะลีได้นำอูฐมายังท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม แล้วพบว่าฟาฏิมะฮ์เป็นหนึ่งในผู้ที่ปลดอิห์รอมแล้ว และสวมเสื้อผ้าที่ย้อมสี และแต่งตา อะลีจึงไม่พอใจในสิ่งนั้น ฟาฏิมะฮ์กล่าวว่า บิดาของฉันได้สั่งฉันเช่นนี้ อะลีเคยกล่าวในอิรักว่า ฉันได้ไปยังท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม โดยตำหนิฟาฏิมะฮ์ในสิ่งที่นางได้กระทำ และถามท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม เกี่ยวกับสิ่งที่นางได้กล่าวถึงจากท่าน และฉันไม่พอใจในสิ่งนั้น ท่านกล่าวว่า "นางพูดจริง นางพูดจริง ท่านได้กล่าวอะไรเมื่อท่านได้กำหนดการทำฮัจญ์" ท่านกล่าวว่า ฉันได้กล่าวว่า โอ้ อัลลอฮ์ แท้จริงฉันขอครองอิห์รอมด้วยสิ่งที่รอซูลของพระองค์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ครอง ท่านกล่าวว่า "แท้จริงฉันได้นำสัตว์พลีมา ดังนั้นท่านจงอย่าปลดอิห์รอม" ท่านกล่าวว่า ดังนั้นจำนวนสัตว์พลีที่อะลีได้นำมาจากเยเมน และที่ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้นำมาจากมะดีนะฮ์ รวมกันเป็นหนึ่งร้อยตัว แล้วผู้คนทั้งหมดก็ได้ปลดอิห์รอมและตัดผม ยกเว้นท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม และผู้ที่นำสัตว์พลีมา เมื่อถึงวันอัต-ตัรวียะฮ์ และพวกเขาได้มุ่งหน้าไปยังมินา พวกเขาได้เปล่งเสียงครองอิห์รอมเพื่อทำฮัจญ์ ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ขึ้นขี่ แล้วละหมาดซุฮ์รฺ อัศรฺ มัฆริบ อีชาอ์ และศุบฮฺ ที่มินา แล้วพำนักอยู่ครู่หนึ่งจนกระทั่งตะวันขึ้น และสั่งให้นำกระโจมที่ทำจากขนสัตว์มาตั้งให้ท่านที่นะมิเราะฮ์ ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ออกเดินทาง โดยชาวกุเรชไม่สงสัยเลยว่าท่านจะยืนอยู่ที่มัชอะริลฮะรอม หรืออัลมุซดะลิฟะฮ์ เช่นเดียวกับที่ชาวกุเรชเคยกระทำในสมัยญาฮิลียะฮ์ ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้เลยไปจนกระทั่งมาถึงอะเราะฟะฮ์ แล้วพบว่ากระโจมได้ถูกตั้งให้ท่านที่นะมิเราะฮ์แล้ว ท่านได้ลงพักที่นั่น จนกระทั่งเมื่อตะวันคล้อย ท่านได้สั่งให้นำอัล-กัศวาอ์มาเตรียมให้ท่าน ท่านจึงขึ้นขี่มัน จนกระทั่งมาถึงท้องหุบเขา แล้วกล่าวคุฏบะฮ์แก่ผู้คน ว่า "แท้จริง เลือดเนื้อและทรัพย์สินของพวกท่าน เป็นที่ต้องห้ามสำหรับพวกท่าน เช่นเดียวกับความศักดิ์สิทธิ์ของวันนี้ของพวกท่าน ในเดือนนี้ของพวกท่าน ในเมืองนี้ของพวกท่าน พึงทราบเถิดว่า ทุกสิ่งจากเรื่องราวของสมัยญาฮิลียะฮ์ ถูกวางไว้ใต้เท้าทั้งสองของฉันนี้ และเลือดของสมัยญาฮิลียะฮ์ถูกวางไว้ และเลือดแรกที่ฉันจะวางคือเลือดของ เราะบีอะฮ์ บิน อัล-ฮาริษ - เขาเป็นเด็กที่ได้รับการเลี้ยงดูในหมู่ بنى سعد هُذَيْلٌ จึงได้ฆ่าเขา - และดอกเบี้ยของสมัยญาฮิลียะฮ์ถูกวางไว้ และดอกเบี้ยแรกที่ฉันจะวางคือดอกเบี้ยของพวกเรา ดอกเบี้ยของ อัล-อับบาส บิน อับดุลมุฏฏอลิบ แท้จริงมันถูกวางไว้ทั้งหมด ดังนั้นพวกท่านจงยำเกรงอัลลอฮ์ในเรื่องของผู้หญิง เพราะแท้จริงพวกท่านได้รับพวกนางมาด้วยความไว้วางใจของอัลลอฮ์ และอนุมัติช่องคลอดของพวกนางด้วยดำรัสของอัลลอฮ์ และแท้จริงพวกท่านมีสิทธิเหนือพวกนางคือ พวกนางจะต้องไม่อนุญาตให้ผู้ใดที่พวกท่านไม่ชอบเข้ามาย่ำยีที่นอนของพวกท่าน ดังนั้นหากพวกนางกระทำเช่นนั้น พวกท่านก็จงเฆี่ยนตีพวกนางโดยไม่รุนแรง และพวกนางมีสิทธิเหนือพวกท่านคือ ปัจจัยยังชีพและเครื่องนุ่งห่มของพวกนางตามความเหมาะสม และแท้จริงฉันได้ทิ้งสิ่งที่หากพวกท่านยึดมั่นในมัน พวกท่านจะไม่หลงทางไป นั่นคือ คัมภีร์ของอัลลอฮ์ และพวกท่านจะถูกสอบถามเกี่ยวกับฉัน แล้วพวกท่านจะกล่าวว่าอย่างไร" พวกเขากล่าวว่า พวกเราขอเป็นพยานว่าแท้จริงท่านได้เผยแพร่ ได้ปฏิบัติ และได้ตักเตือน ท่านจึงชี้ด้วยนิ้วชี้ของท่านขึ้นไปยังฟ้า แล้วชี้นิ้วนั้นไปยังผู้คน "โอ้ อัลลอฮ์ ขอทรงเป็นพยาน โอ้ อัลลอฮ์ ขอทรงเป็นพยาน" สามครั้ง แล้วบิลาลได้อะซาน แล้วอิกอมะฮ์ แล้วละหมาดซุฮ์รฺ แล้วอิกอมะฮ์ แล้วละหมาดอัศรฺ โดยไม่ได้ละหมาดสิ่งใดระหว่างทั้งสอง แล้วท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ขึ้นขี่ จนกระทั่งมาถึงเมาว์กิฟ แล้วให้ท้องอูฐของท่านหันเข้าหาโขดหิน และให้สายคนเดินเท้าอยู่เบื้องหน้าท่าน และหันหน้าไปยังกิบลัต แล้วท่านยังคงยืนอยู่ที่นั่นจนกระทั่งตะวันลับขอบฟ้า และแสงสีเหลืองได้จางหายไปเล็กน้อย จนกระทั่งดวงอาทิตย์ลับหายไป และให้ อุซามะฮ์ บิน เซด ขี่ตามหลังท่าน ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ออกเดินทาง โดยดึงบังเหียนอัล-กัศวาอ์ไว้แน่น จนกระทั่งศีรษะของมันกระแทกเข้ากับอานของท่าน และกล่าวด้วยมือขวาของท่านว่า "โอ้ ผู้คนทั้งหลาย จงสงบ จงสงบ" ทุกครั้งที่มาถึงเนินเขาแห่งหนึ่ง ท่านก็จะปล่อยให้มันหย่อนลงเล็กน้อยเพื่อให้มันขึ้นไปได้ แล้วมาถึงอัลมุซดะลิฟะฮ์ แล้วละหมาดมัฆริบและอีชาอ์ที่นั่น ด้วยอะซานเดียว และอิกอมะฮ์สองครั้ง โดยไม่ได้ละหมาดสิ่งใดระหว่างทั้งสอง แล้วท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้เอนกายลง จนกระทั่งแสงรุ่งอรุณขึ้น ท่านจึงละหมาดศุบฮฺเมื่อแสงอรุณได้ปรากฏชัดเจนแก่ท่าน ด้วยอะซานและอิกอมะฮ์ แล้วขึ้นขี่อัล-กัศวาอ์ จนกระทั่งมาถึงมัชอะริลฮะรอม ท่านได้ปีนขึ้นไป แล้วสรรเสริญอัลลอฮ์ กล่าวตักบีร และกล่าวตะฮ์ลีล ท่านยังคงยืนอยู่ที่นั่นจนกระทั่งสว่างจ้า แล้วออกเดินทางก่อนที่ตะวันจะขึ้น และให้ อัล-ฟัฎล์ บิน อัล-อับบาส ขี่ตามหลังท่าน และเขาเป็นชายที่มีผมสวยงาม ขาว ผิวพรรณดี เมื่อท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ออกเดินทาง ขบวนผู้หญิงได้วิ่งผ่านไป อัล-ฟัฎล์จึงเริ่มมองพวกนาง ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้วางมือของท่านไว้บนอีกด้านหนึ่ง อัล-ฟัฎล์จึงหันหน้าของเขาไปอีกด้านหนึ่ง แล้วมองต่อไป จนกระทั่งมาถึงมุฮัสซิร จึงเร่งความเร็วเล็กน้อย แล้วเดินทางไปตามทางสายกลางที่จะนำท่านไปยังญัมเราะฮ์ อัล-กุบรอ จนกระทั่งมาถึงญัมเราะฮ์ที่อยู่ใกล้ต้นไม้ ท่านได้ขว้างด้วยก้อนกรวดเจ็ดก้อน โดยกล่าวตักบีรพร้อมกับก้อนกรวดแต่ละก้อน ขนาดเท่าก้อนกรวดที่ใช้ดีด และขว้างจากท้องหุบเขา แล้วหันไปยังสถานที่เชือดสัตว์พลี แล้วเชือดอูฐหกสิบสามตัวด้วยมือของท่าน และมอบให้อะลีเชือดที่เหลือ และให้เขามีส่วนร่วมในการพลีของท่าน แล้วสั่งให้นำเนื้อแต่ละส่วนจากอูฐแต่ละตัวมาใส่ในหม้อ แล้วนำไปต้ม แล้วทั้งสองได้กินเนื้อและดื่มน้ำซุปของมัน แล้วท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้ไปยังบัยติลลาฮ์ แล้วละหมาดซุฮ์รฺที่มักกะฮ์ แล้วมายัง بنى عبد المطلب ขณะที่พวกเขากำลังให้น้ำดื่มจากน้ำซัมซัม ท่านกล่าวว่า "จงตักน้ำเถิด โอ้ بنى عبد المطلب หากไม่ใช่เพราะผู้คนจะมาแย่งการให้น้ำดื่มของพวกท่าน ฉันก็จะตักน้ำดื่มกับพวกท่าน" แล้วพวกเขาก็ส่งถังน้ำให้ท่าน ท่านจึงดื่มจากมัน
النص العربي 🕌
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَلَمَّا انْتَهَيْنَا إِلَيْهِ سَأَلَ عَنِ الْقَوْمِ، حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، . فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَحَلَّ زِرِّي الأَعْلَى ثُمَّ حَلَّ زِرِّي الأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَىَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ سَلْ عَمَّا شِئْتَ . فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى فَجَاءَ وَقْتُ الصَّلاَةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبَيْهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَانِبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنَا عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا وَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَيَعْمَلَ بِمِثْلِ عَمَلِهِ فَخَرَجَ وَخَرَجْنَا مَعَهُ فَأَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي " . فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ . حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ - قَالَ جَابِرٌ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ بَيْنَ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلُ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ مَا عَمِلَ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ تَلْبِيَتَهُ . قَالَ جَابِرٌ لَسْنَا نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ قَامَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ فَقَالَ " {وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} " . فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ - وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ ذَكَرَهُ عَنِ النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ - إِنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ {قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} وَ {قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ } . ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَاسْتَلَمَ الرُّكْنَ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ " {إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ) . نَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا . فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَكَبَّرَ اللَّهَ وَهَلَّلَهُ وَحَمِدَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ وَقَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ فَمَشَى حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ رَمَلَ فِي بَطْنِ الْوَادِي حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا - يَعْنِي قَدَمَاهُ - مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا فَلَمَّا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ . قَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحْلِلْ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْىُ فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدِ الأَبَدِ قَالَ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ أَصَابِعَهُ فِي الأُخْرَى وَقَالَ " دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ هَكَذَا - مَرَّتَيْنِ - لاَ بَلْ لأَبَدِ الأَبَدِ " . قَالَ وَقَدِمَ عَلِيٌّ بِبُدْنٍ إِلَى النَّبِيِّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . فَوَجَدَ فَاطِمَةَ مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا عَلِيٌّ فَقَالَتْ أَمَرَنِي أَبِي بِهَذَا . فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ فِي الَّذِي صَنَعَتْهُ مُسْتَفْتِيًا رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فِي الَّذِي ذَكَرَتْ عَنْهُ وَأَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا . فَقَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ ـ صلى الله عليه وسلم ـ . قَالَ " فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ فَلاَ تَحِلُّ " . قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْىِ الَّذِي جَاءَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مِنَ الْمَدِينَةِ مِائَةً ثُمَّ حَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ وَتَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى أَهَلُّوا بِالْحَجِّ . فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَصَلَّى بِمِنًى الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالصُّبْحَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ فَضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ لاَ تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلاَّ أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ أَوِ الْمُزْدَلِفَةِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَرَكِبَ حَتَّى أَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ " إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ وَإِنَّ كُلَّ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ تَحْتَ قَدَمَىَّ هَاتَيْنِ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَأَوَّلُ دَمٍ أَضَعُهُ دَمُ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ - كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ - وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُهُ رِبَانَا رِبَا الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانَةِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَإِنَّ لَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَأَنْتُمْ مَسْئُولُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ " . قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ . فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُبُهَا إِلَى النَّاسِ " اللَّهُمَّ اشْهَدِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلاً حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ خَلْفَهُ فَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ وَقَدْ شَنَقَ الْقَصْوَاءَ بِالزِّمَامِ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى " أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً مِنَ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ ثُمَّ أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ فَصَلَّى الْفَجْرَ حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَرَقِيَ عَلَيْهِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا ثُمَّ دَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ الْعَبَّاسِ وَكَانَ رَجُلاً حَسَنَ الشَّعَرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ مَرَّ الظُّعُنُ يَجْرِينَ فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِنَّ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَدَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ فَصَرَفَ الْفَضْلُ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ حَتَّى أَتَى مُحَسِّرًا حَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تُخْرِجُكَ إِلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَى بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ وَرَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بَدَنَةً بِيَدِهِ وَأَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلاَ مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ أَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَهُمْ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ " انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ " . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ .
✅ เศาะฮีหฺ