📖 หะดีษที่ 0
✨ แปลแล้ว
🌸 บทนำ
🌸 كتاب مُقَدِّمَةٌ
🇹🇭 คำแปลภาษาไทย
ด้วยพระนามของอัลลอฮฺ ผู้ทรงกรุณาปราณี ผู้ทรงเมตตาเสมอ มวลการสรรเสริญเป็นของอัลลอฮฺ ผู้เป็นพระเจ้าแห่งสากลโลก และบั้นปลายที่ดีนั้นสำหรับบรรดาผู้ยำเกรง ขอความสุขสวัสดีจงมีแด่มุฮัมมัด ผู้เป็นศาสนทูตคนสุดท้าย และจงมีแด่บรรดาศาสดาและรอซูลทั้งหลายทั้งปวง
"หลังจากนั้น ท่านขออัลลอฮฺทรงเมตตาท่านด้วยการช่วยเหลือจากพระผู้สร้างของท่าน ท่านได้กล่าวว่า ท่านมีความตั้งใจที่จะตรวจสอบเพื่อทำความรู้จักข่าวสารทั้งหมดที่ถูกรายงานมาจากรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ในแบบแผนและบทบัญญัติของศาสนา และสิ่งที่อยู่ในนั้นจากรางวัลและการลงโทษ การชักจูงและการขู่เข็ญ และสิ่งอื่นๆ จากประเภทต่างๆ ของสิ่งต่างๆ ด้วยสายรายงานที่สิ่งเหล่านั้นถูกถ่ายทอดมา และบรรดาผู้รู้ได้หมุนเวียนกันในระหว่างพวกเขา ดังนั้นท่านต้องการ ขออัลลอฮฺทรงชี้แนะท่าน ให้ท่านได้รับรู้ถึงทั้งหมดนั้นที่ถูกรวบรวมและนับจำนวนไว้ และท่านได้ขอให้ฉันสรุปสิ่งเหล่านั้นให้ท่านในการเรียบเรียงโดยไม่มีการกล่าวซ้ำมากนัก เพราะท่านอ้างว่าสิ่งนั้นจะทำให้ท่านยุ่งจากสิ่งที่ท่านตั้งใจไว้ในการทำความเข้าใจในสิ่งนั้น และการวินิจฉัยจากสิ่งนั้น และสำหรับสิ่งที่ท่านขอ ขออัลลอฮฺทรงให้เกียรติท่าน เมื่อฉันกลับไปพิจารณามัน และสิ่งที่ [หน้า:4] สภาพจะเป็นไปในที่สุด อินชาอัลลอฮฺ จะเป็นบั้นปลายที่น่าสรรเสริญและประโยชน์ที่ปรากฏ และฉันคิดว่าเมื่อท่านขอให้ฉันแบกรับสิ่งนั้น ถ้ามันถูกกำหนดให้ฉันทำ และถูกตัดสินให้ฉันทำให้มันสำเร็จ คนแรกที่จะได้รับประโยชน์จากสิ่งนั้นก็คือฉันโดยเฉพาะก่อนคนอื่นจากบรรดาผู้คน ด้วยเหตุผลมากมายที่การบรรยายจะยาวเกินไป ยกเว้นว่าโดยรวมแล้ว การควบคุมสิ่งที่น้อยจากเรื่องนี้ และการทำให้มันสมบูรณ์นั้นง่ายกว่าสำหรับคนๆ หนึ่งจากการจัดการกับสิ่งที่มากจากสิ่งนั้น และโดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ไม่มีการแยกแยะในหมู่คนทั่วไป เว้นแต่ผู้อื่นจะทำให้เขาได้แยกแยะ ดังนั้นเมื่อเรื่องเป็นเช่นที่เราได้บรรยายไว้ การมุ่งไปสู่สิ่งที่ถูกต้องที่น้อยนั้นสมควรสำหรับพวกเขามากกว่าการเพิ่มสิ่งที่ป่วย และบางทีอาจหวังประโยชน์บางอย่างในการเพิ่มพูนในเรื่องนี้ และการรวบรวมสิ่งที่ซ้ำซ้อนจากสิ่งนั้นสำหรับคนพิเศษจากผู้คน ผู้ที่ได้รับในสิ่งนั้นซึ่งการตื่นตัวบางอย่าง และความรู้ในเหตุผลและสาเหตุของมัน ดังนั้นสิ่งนั้นอินชาอัลลอฮฺ จะนำมาซึ่งสิ่งที่เขาได้รับจากสิ่งนั้น ซึ่งเป็นประโยชน์ในการเพิ่มพูนจากการรวบรวมมัน ส่วนคนทั่วไปซึ่งแตกต่างจากความหมายของคนพิเศษจากผู้ที่มีความตื่นตัวและความรู้ ไม่มีประโยชน์สำหรับพวกเขาในการแสวงหาสิ่งที่มาก และพวกเขาไม่สามารถที่จะรู้จักสิ่งที่น้อยได้' หลังจากนั้น แท้จริงเราอินชาอัลลอฮฺ จะเริ่มต้นในการผลิตสิ่งที่คุณขอและการเรียบเรียงมัน ภายใต้เงื่อนไขที่เราจะกล่าวถึงให้ท่านฟัง และนั่นคือ แท้จริงเราจะมุ่งไปสู่ข่าวสารทั้งหมดที่ถูกรายงานมาจากรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม แล้วเราจะแบ่งมันออกเป็นสามส่วน และสามระดับจากผู้คน โดยไม่มีการกล่าวซ้ำ เว้นแต่จะมีสถานที่ที่ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ในการกล่าวซ้ำหะดีษที่มีความหมายเพิ่มเติม หรือสายรายงานที่เกิดขึ้นข้างๆ สายรายงานหนึ่ง สำหรับเหตุผลที่จะมีอยู่ที่นั่น เพราะความหมายที่เพิ่มเข้ามาในหะดีษที่เป็นที่ต้องการ [หน้า:5] นั้นทำหน้าที่แทนหะดีษที่สมบูรณ์ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องกล่าวซ้ำหะดีษที่มีสิ่งที่เราได้บรรยายไว้จากส่วนที่เพิ่มเข้ามา หรือแยกความหมายนั้นออกจากทั้งหมดของหะดีษอย่างย่อๆ ถ้าเป็นไปได้ แต่การแยกมันอาจจะยากจากทั้งหมดของมัน การกล่าวซ้ำมันในสภาพเดิมเมื่อสิ่งนั้นแคบลงนั้นปลอดภัยกว่า ส่วนสิ่งที่เราพบว่าจำเป็นต้องกล่าวซ้ำมันทั้งหมดโดยที่เราไม่ต้องการมัน เราจะไม่ทำสิ่งนั้น อินชาอัลลอฮฺ ตะอาลา ส่วนส่วนแรก แท้จริงเราจะมุ่งมั่นที่จะนำเสนอข่าวสารที่มีความปลอดภัยจากข้อบกพร่องมากกว่าสิ่งอื่น และมีความบริสุทธิ์จากการที่ผู้ถ่ายทอดของพวกเขาเป็นผู้ที่มีความเที่ยงตรงในการรายงาน และมีความแม่นยำในสิ่งที่พวกเขาถ่ายทอด ไม่พบในสายรายงานของพวกเขาซึ่งความขัดแย้งที่รุนแรง และการปะปนที่น่าเกลียด ดังที่ได้พบเห็นในผู้รายงานหะดีษจำนวนมาก และสิ่งนั้นได้ปรากฏในหะดีษของพวกเขา' และได้ถูกกล่าวถึงจากอาอิชะฮฺ เราะฎิยัลลอฮุตะอาลาอันฮา ว่าเธอได้กล่าวว่า รอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม ได้สั่งให้พวกเราลดผู้คนลงตามตำแหน่งของพวกเขา พร้อมกับสิ่งที่อัลกุรอานได้กล่าวไว้ จากพระดำรัสของอัลลอฮฺ ตะอาลา: {และเหนือทุกผู้มีความรู้ ยังมีผู้รู้ยิ่งกว่า} [ยูซุฟ: 76] ดังนั้นตามแนวทางที่เราได้กล่าวถึงจากแง่มุมต่างๆ เราจะเรียบเรียงสิ่งที่คุณขอจากข่าวสารจากรอซูลุลลอฮฺ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะสัลลัม [หน้า:7] ส่วนสิ่งที่เป็นมาจากกลุ่มชนที่พวกเขาถูกกล่าวหาในทัศนะของบรรดาผู้รู้หะดีษ หรือในทัศนะของส่วนมากจากพวกเขา เราจะไม่ยุ่งกับการผลิตหะดีษของพวกเขา เช่น อับดุลลอฮฺ บิน มิสวัร อบูญะอฺฟัร อัลมะดาอินี และอัมรฺ บิน คอลิด และอับดุลกุดดูส อัชชามี และมุฮัมมัด บิน สะอีด อัลมัศลูบ และฆิยาษ บิน อิบรอฮีม และสุไลมาน บิน อัมรฺ อบู ดาวูด อันนะคีอี และคนอื่นๆ ที่คล้ายกับพวกเขา จากผู้ที่ถูกกล่าวหาว่าแต่งหะดีษ และสร้างข่าวสาร และเช่นเดียวกัน ผู้ที่หะดีษส่วนใหญ่ของเขาเป็นสิ่งที่น่ารังเกียจ หรือผิดพลาด เราก็จะระงับจากหะดีษของพวกเขาด้วย และสัญญาณของสิ่งที่น่ารังเกียจในหะดีษของผู้รายงานหะดีษ คือเมื่อการรายงานของเขาสำหรับหะดีษถูกนำเสนอให้กับการรายงานของคนอื่นจากผู้ที่มีความทรงจำและการยอมรับ การรายงานของเขาขัดแย้งกับการรายงานของพวกเขา หรือแทบจะไม่สอดคล้องกับมัน ดังนั้นเมื่อส่วนใหญ่จากหะดีษของเขาเป็นเช่นนั้น เขาจะเป็นผู้ที่ถูกทอดทิ้งหะดีษ ไม่เป็นที่ยอมรับ และไม่ถูกนำมาใช้ และจากคนกลุ่มนี้ของผู้รายงานหะดีษ คือ อับดุลลอฮฺ บิน มุฮัรร็อร และยะห์ยา บิน อบี อุไนสะฮฺ และอัลญัรรอหฺ บิน อัลมินฮาล อบู อัลอะฏูฟ และอับบาด บิน กะษีร และฮุเซน บิน อับดุลลอฮฺ บิน ฎุมัยเราะฮฺ และอุมัร บิน ศุห์บาน และผู้ที่เดินตามแนวทางของพวกเขาในการรายงานหะดีษที่น่ารังเกียจ เราจะไม่สนใจหะดีษของพวกเขา และเราจะไม่ยุ่งกับมัน เพราะคำตัดสินของผู้รู้ และสิ่งที่เราทราบจากแนวทางของพวกเขาในการยอมรับสิ่งที่ผู้รายงานหะดีษรายงานเพียงคนเดียวจากหะดีษ คือเขาได้มีส่วนร่วมกับผู้ที่น่าเชื่อถือจากผู้ที่มีความรู้และความทรงจำในบางสิ่งที่พวกเขารายงาน และเจาะลึกในสิ่งนั้นในการสอดคล้องกับพวกเขา ดังนั้นเมื่อพบเช่นนั้น แล้วเขาได้เพิ่มหลังจากนั้นซึ่งบางสิ่งที่ไม่ปรากฏในหมู่สหายของเขา การเพิ่มของเขาจะถูกยอมรับ ส่วนผู้ที่คุณเห็นเขามุ่งไปที่บุคคลเช่น อัซซุฮรี ในความยิ่งใหญ่ของเขา และความมากมายของสหายผู้จดจำของเขา ผู้มีความแม่นยำในหะดีษของเขาและหะดีษของคนอื่น หรือเช่น ฮิชาม บิน อุรวะฮฺ และหะดีษของพวกเขาทั้งสองในทัศนะของผู้รู้เป็นสิ่งที่เปิดเผยและเป็นที่ร่วมกัน สหายของพวกเขาทั้งสองได้ถ่ายทอดจากพวกเขาซึ่งหะดีษของพวกเขาทั้งสองโดยมีความเห็นพ้องกันในส่วนใหญ่ ดังนั้นเขาจึงรายงานจากพวกเขาทั้งสอง หรือจากคนใดคนหนึ่งจากจำนวนหะดีษจากสิ่งที่ไม่มีใครรู้จากสหายของพวกเขาทั้งสอง และเขาไม่ได้เป็นผู้ที่มีส่วนร่วมกับพวกเขาในสิ่งที่ถูกต้องจากสิ่งที่อยู่กับพวกเขา ดังนั้นจึงไม่เป็นที่อนุญาตในการยอมรับหะดีษของคนกลุ่มนี้ และอัลลอฮฺทรงรู้ดียิ่ง
'เราได้อธิบายจากแนวทางของหะดีษและผู้คนของมัน ซึ่งบางสิ่งที่ผู้ที่ต้องการหนทางของกลุ่มชนจะมุ่งไป และได้รับการช่วยเหลือให้ไปถึง และเราจะเพิ่ม อินชาอัลลอฮฺ ตะอาลา ซึ่งคำอธิบายและความชัดเจนในสถานที่ต่างๆ จากหนังสือ เมื่อกล่าวถึงข่าวสารที่มีข้อบกพร่อง เมื่อเรามาถึงมันในสถานที่ที่เหมาะสมกับคำอธิบายและความชัดเจน อินชาอัลลอฮฺ ตะอาลา และหลังจากนั้น ขออัลลอฮฺทรงเมตตาท่าน หากไม่ใช่สิ่งที่พวกเราได้เห็นจากการกระทำที่ไม่ดีของคนจำนวนมากจากผู้ที่แต่งตั้งตนเองเป็นผู้รายงานหะดีษ ในสิ่งที่พวกเขาต้องละทิ้งหะดีษที่อ่อนแอ และการรายงานที่น่ารังเกียจ และการละทิ้งการจำกัดอยู่เฉพาะหะดีษที่ถูกต้องและมีชื่อเสียง จากสิ่งที่ผู้ที่น่าเชื่อถือที่รู้จักกันในความสัตย์จริงและความซื่อสัตย์ได้ถ่ายทอด หลังจากที่พวกเขารู้และยอมรับด้วยลิ้นของพวกเขาว่าส่วนมากจากสิ่งที่พวกเขาส่งไปยังคนโง่เขลาจากผู้คนนั้นเป็นสิ่งที่น่ารังเกียจ และถูกถ่ายทอดมาจากกลุ่มชนที่ไม่เป็นที่พึงพอใจ จากผู้ที่บรรดาผู้นำของบรรดาผู้รู้หะดีษได้ตำหนิการรายงานจากพวกเขา เช่น มาลิก บิน อานัส และชุอฺบะฮฺ บิน อัลหัจญาจ และซุฟยาน บิน อุยัยนะฮฺ และยะห์ยา บิน สะอีด อัลกัตตาน และอับดุรเราะห์มาน บิน มะฮฺดี และผู้นำคนอื่นๆ จะเป็นเรื่องง่ายสำหรับพวกเราที่จะแต่งตั้งตนเองสำหรับสิ่งที่คุณขอจากการแยกแยะ และการรวบรวม แต่เพราะสิ่งที่เราได้แจ้งให้ท่านทราบจากการเผยแพร่ข่าวสารที่น่ารังเกียจของกลุ่มชน ด้วยสายรายงานที่อ่อนแอที่ไม่เป็นที่รู้จัก และการส่งสิ่งเหล่านั้นไปยังคนทั่วไปที่ไม่รู้จักข้อบกพร่องของมัน ทำให้หัวใจของเราเบาลงในการตอบรับท่านในสิ่งที่ท่านขอ
النص العربي 🕌
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ، وَصَلَّى الله عَلَى مُحَمَّدٍ خَاتَمِ النَّبِيِّينَ، وَعَلَى جَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ وَالْمُرْسَلِينَ «أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّكَ يَرْحَمُكَ اللهُ بِتَوْفِيقِ خَالِقِكَ، ذَكَرْتَ أَنَّكَ هَمَمْتَ بِالْفَحْصِ عَنْ تَعَرُّفِ جُمْلَةِ الْأَخْبَارِ الْمَأْثُورَةِ عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سُنَنِ الدِّينِ وَأَحْكَامِهِ، وَمَا كَانَ مِنْهَا فِي الثَّوَابِ وَالْعِقَابِ، وَالتَّرْغِيبِ وَالتَّرْهِيبِ، وَغَيْرِ ذَلِكَ مِنْ صُنُوفِ الْأَشْيَاءِ بِالْأَسَانِيدِ الَّتِي بِهَا نُقِلَتْ، وَتَدَاوَلَهَا أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَا بَيْنَهُمْ، فَأَرَدْتَ، أَرْشَدَكَ اللهُ أَنْ تُوَقَّفَ عَلَى جُمْلَتِهَا مُؤَلَّفَةً مُحْصَاةً، وَسَأَلْتَنِي أَنْ أُلَخِّصَهَا لَكَ فِي التَّأْلِيفِ بِلَا تَكْرَارٍ يَكْثُرُ، فَإِنَّ ذَلِكَ زَعَمْتَ مِمَّا يَشْغَلُكَ عَمَّا لَهُ قَصَدْتَ مِنَ التَّفَهُّمِ فِيهَا، وَالِاسْتِنْبَاطِ مِنْهَا، وَلِلَّذِي سَأَلْتَ أَكْرَمَكَ اللهُ حِينَ رَجَعْتُ إِلَى تَدَبُّرِهِ، وَمَا [ص:4] تَؤُولُ بِهِ الْحَالُ إِنْ شَاءَ اللهُ عَاقِبَةٌ مَحْمُودَةٌ وَمَنْفَعَةٌ مَوْجُودَةٌ، وَظَنَنْتُ حِينَ سَأَلْتَنِي تَجَشُّمَ ذَلِكَ أَنْ لَوْ عُزِمَ لِي عَلَيْهِ، وَقُضِيَ لِي تَمَامُهُ، كَانَ أَوَّلُ مِنْ يُصِيبُهُ نَفْعُ ذَلِكَ إِيَّايَ خَاصَّةً قَبْلَ غَيْرِي مِنَ النَّاسِ لِأَسْبَابٍ كَثِيرَةٍ يَطُولُ بِذِكْرِهَا الْوَصْفُ، إِلَّا أَنَّ جُمْلَةَ ذَلِكَ أَنَّ ضَبْطَ الْقَلِيلِ مِنْ هَذَا الشَّأْنِ، وَإِتْقَانَهُ، أَيْسَرُ عَلَى الْمَرْءِ مِنْ مُعَالَجَةِ الْكَثِيرِ مِنْهُ، وَلَا سِيَّمَا عِنْدَ مَنْ لَا تَمْيِيزَ عِنْدَهُ مَنِ الْعَوَامِّ، إِلَّا بِأَنْ يُوَقِّفَهُ عَلَى التَّمْيِيزِ غَيْرُهُ، فَإِذَا كَانَ الْأَمْرُ فِي هَذَا كَمَا وَصَفْنَا، فَالْقَصْدُ مِنْهُ إِلَى الصَّحِيحِ الْقَلِيلِ أَوْلَى بِهِمْ مِنَ ازْدِيَادِ السَّقِيمِ، وَإِنَّمَا يُرْجَى بَعْضُ الْمَنْفَعَةِ فِي الِاسْتِكْثَارِ مِنْ هَذَا الشَّأْنِ، وَجَمْعِ الْمُكَرَّرَاتِ مِنْهُ لِخَاصَّةٍ مِنَ النَّاسِ مِمَّنْ رُزِقَ فِيهِ بَعْضُ التَّيَقُّظِ، وَالْمَعْرِفَةِ بِأَسْبَابِهِ وَعِلَلِهِ، فَذَلِكَ إِنْ شَاءَ اللهُ يَهْجُمُ بِمَا أُوتِيَ مِنْ ذَلِكَ عَلَى الْفَائِدَةِ فِي الِاسْتِكْثَارِ مِنْ جَمْعِهِ، فَأَمَّا عَوَامُّ النَّاسِ الَّذِينَ هُمْ بِخِلَافِ مَعَانِي الْخَاصِّ مِنْ أَهْلِ التَّيَقُّظِ وَالْمَعْرِفَةِ، فَلَا مَعْنَى لَهُمْ فِي طَلَبِ الْكَثِيرِ، وَقَدْ عَجَزُوا عَنْ مَعْرِفَةِ الْقَلِيلِ‘ثُمَّ إِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ مُبْتَدِئُونَ فِي تَخْرِيجِ مَا سَأَلْتَ وَتَأْلِيفِهِ، عَلَى شَرِيطَةٍ سَوْفَ أَذْكُرُهَا لَكَ، وَهُوَ إِنَّا نَعْمِدُ إِلَى جُمْلَةِ مَا أُسْنِدَ مِنَ الْأَخْبَارِ عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَنَقْسِمُهَا عَلَى ثَلَاثَةِ أَقْسَامٍ، وَثَلَاثِ طَبَقَاتٍ مِنَ النَّاسِ عَلَى غَيْرِ تَكْرَارٍ، إِلَّا أَنْ يَأْتِيَ مَوْضِعٌ لَا يُسْتَغْنَى فِيهِ عَنْ تَرْدَادِ حَدِيثٍ فِيهِ زِيَادَةُ مَعْنًى، أَوْ إِسْنَادٌ يَقَعُ إِلَى جَنْبِ إِسْنَادٍ، لِعِلَّةٍ تَكُونُ هُنَاكَ، لِأَنَّ الْمَعْنَى الزَّائِدَ فِي الْحَدِيثِ الْمُحْتَاجَ [ص:5] إِلَيْهِ يَقُومُ مَقَامَ حَدِيثٍ تَامٍّ، فَلَا بُدَّ مِنْ إِعَادَةِ الْحَدِيثِ الَّذِي فِيهِ مَا وَصَفْنَا مِنَ الزِّيَادَةِ، أَوْ أَنْ يُفَصَّلَ ذَلِكَ الْمَعْنَى مِنْ جُمْلَةِ الْحَدِيثِ عَلَى اخْتِصَارِهِ إِذَا أَمْكَنَ، وَلَكِنْ تَفْصِيلُهُ رُبَّمَا عَسُرَ مِنْ جُمْلَتِهِ، فَإِعَادَتُهُ بِهَيْئَتِهِ إِذَا ضَاقَ ذَلِكَ أَسْلَمُ، فَأَمَّا مَا وَجَدْنَا بُدًّا مِنْ إِعَادَتِهِ بِجُمْلَتِهِ مِنْ غَيْرِ حَاجَةٍ مِنَّا إِلَيْهِ، فَلَا نَتَوَلَّى فِعْلَهُ إِنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى فَأَمَّا الْقِسْمُ الْأَوَّلُ، فَإِنَّا نَتَوَخَّى أَنْ نُقَدِّمَ الْأَخْبَارَ الَّتِي هِيَ أَسْلَمُ مِنَ الْعُيُوبِ مِنْ غَيْرِهَا، وَأَنْقَى مِنْ أَنْ يَكُونَ نَاقِلُوهَا أَهْلَ اسْتِقَامَةٍ فِي الْحَدِيثِ، وَإِتْقَانٍ لِمَا نَقَلُوا، لَمْ يُوجَدْ فِي رِوَايَتِهِمْ اخْتِلَافٌ شَدِيدٌ، وَلَا تَخْلِيطٌ فَاحِشٌ، كَمَا قَدْ عُثِرَ فِيهِ عَلَى كَثِيرٍ مِنَ الْمُحَدِّثِينَ، وَبَانَ ذَلِكَ فِي حَدِيثِهِمْ‘، وَقَدْ ذُكِرَ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللهُ تَعَالَى عَنْهَا، أَنَّهَا قَالَتْ: أَمَرَنَا رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نُنَزِّلَ النَّاسَ مَنَازِلَهُمْ مَعَ مَا نَطَقَ بِهِ الْقُرْآنُ، مِنْ قَوْلِ اللهُ تَعَالَى: {وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ} [يوسف: 76]، فَعَلَى نَحْوِ مَا ذَكَرْنَا مِنَ الْوُجُوهِ، نُؤَلِّفُ مَا سَأَلْتَ مِنَ الْأَخْبَارِ عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ [ص:7]، فَأَمَّا مَا كَانَ مِنْهَا عَنْ قَوْمٍ هُمْ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ مُتَّهَمُونَ، أَوْ عِنْدَ الْأَكْثَرِ مِنْهُمْ، فَلَسْنَا نَتَشَاغَلُ بِتَخْرِيجِ حَدِيثِهِمْ، كَعَبْدِ اللهِ بْنِ مِسْوَرٍ أَبِي جَعْفَرٍ الْمَدَائِنِيِّ، وَعَمْرِو بْنِ خَالِدٍ، وَعَبْدِ الْقُدُّوسِ الشَّامِيِّ، وَمُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْمَصْلُوبِ، وَغِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، وَسُلَيْمَانَ بْنِ عَمْرٍو أَبِي دَاوُدَ النَّخَعِيِّ، وَأَشْبَاهِهِمْ مِمَّنِ اتُّهِمَ بِوَضْعِ الْأَحَادِيثِ، وَتَوْلِيدِ الْأَخْبَارِ وَكَذَلِكَ، مَنِ الْغَالِبُ عَلَى حَدِيثِهِ الْمُنْكَرُ، أَوِ الْغَلَطُ أَمْسَكْنَا أَيْضًا عَنْ حَدِيثِهِمْ، وَعَلَامَةُ الْمُنْكَرِ فِي حَدِيثِ الْمُحَدِّثِ، إِذَا مَا عُرِضَتْ رِوَايَتُهُ لِلْحَدِيثِ عَلَى رِوَايَةِ غَيْرِهِ مَنْ أَهْلِ الْحِفْظِ وَالرِّضَا، خَالَفَتْ رِوَايَتُهُ رِوَايَتَهُمْ، أَوْ لَمْ تَكَدْ تُوَافِقُهَا، فَإِذَا كَانَ الْأَغْلَبُ مِنْ حَدِيثِهِ كَذَلِكَ كَانَ مَهْجُورَ الْحَدِيثِ، غَيْرَ مَقْبُولِهِ، وَلَا مُسْتَعْمَلِهِ، فَمِنْ هَذَا الضَّرْبِ مِنَ الْمُحَدِّثِينَ: عَبْدُ اللهِ بْنُ مُحَرَّرٍ، وَيَحْيَى بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، وَالْجَرَّاحُ بْنُ الْمِنْهَالِ أَبُو الْعَطُوفِ، وَعَبَّادُ بْنُ كَثِيرٍ، وَحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ ضُمَيْرَةَ، وَعُمَرُ بْنُ صُهْبَانَ، وَمَنْ نَحَا نَحْوَهُمْ فِي رِوَايَةِ الْمُنْكَرِ مِنَ الْحَدِيثِ، فَلَسْنَا نُعَرِّجُ عَلَى حَدِيثِهِمْ، وَلَا نَتَشَاغَلُ بِهِ، لِأَنَّ حُكْمَ أَهْلِ الْعِلْمِ، وَالَّذِي نَعْرِفُ مِنْ مَذْهَبِهِمْ فِي قَبُولِ مَا يَتَفَرَّدُ بِهِ الْمُحَدِّثُ مِنَ الْحَدِيثِ أَنْ يَكُونَ قَدْ شَارَكَ الثِّقَاتِ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ وَالْحِفْظِ فِي بَعْضِ مَا رَوَوْا، وَأَمْعَنَ فِي ذَلِكَ عَلَى الْمُوَافَقَةِ لَهُمْ، فَإِذَا وُجِدَ كَذَلِكَ، ثُمَّ زَادَ بَعْدَ ذَلِكَ شَيْئًا لَيْسَ عِنْدَ أَصْحَابِهِ قُبِلَتْ زِيَادَتُهُ، فَأَمَّا مَنْ تَرَاهُ يَعْمِدُ لِمِثْلِ الزُّهْرِيِّ فِي جَلَالَتِهِ، وَكَثْرَةِ أَصْحَابِهِ الْحُفَّاظِ الْمُتْقِنِينَ لِحَدِيثِهِ وَحَدِيثِ غَيْرِهِ، أَوْ لِمِثْلِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، وَحَدِيثُهُمَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مَبْسُوطٌ مُشْتَرَكٌ، قَدْ نَقَلَ أَصْحَابُهُمَا عَنْهُمَا حَدِيثَهُمَا عَلَى الِاتِّفَاقِ مِنْهُمْ فِي أَكْثَرِهِ، فَيَرْوِي عَنْهُمَا، أَوْ عَنْ أَحَدِهِمَا الْعَدَدَ مِنَ الْحَدِيثِ مِمَّا لَا يَعْرِفُهُ أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِهِمَا، وَلَيْسَ مِمَّنْ قَدْ شَارَكَهُمْ فِي الصَّحِيحِ مِمَّا عِنْدَهُمْ، فَغَيْرُ جَائِزٍ قَبُولُ حَدِيثِ هَذَا الضَّرْبِ مِنَ النَّاسِ وَاللهُ أَعْلَمُ‘«قَدْ شَرَحْنَا مِنْ مَذْهَبِ الْحَدِيثِ وَأَهْلِهِ بَعْضَ مَا يَتَوَجَّهُ بِهِ مَنْ أَرَادَ سَبِيلَ الْقَوْمِ، وَوُفِّقَ لَهَا، وَسَنَزِيدُ، إِنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى شَرْحًا وَإِيضَاحًا فِي مَوَاضِعَ مِنَ الْكِتَابِ عِنْدَ ذِكْرِ الْأَخْبَارِ الْمُعَلَّلَةِ، إِذَا أَتَيْنَا عَلَيْهَا فِي الْأَمَاكِنِ الَّتِي يَلِيقُ بِهَا الشَّرْحُ وَالْإِيضَاحُ، إِنْ شَاءَ اللهُ تَعَالَى، وَبَعْدُ، يَرْحَمُكَ اللهُ، فَلَوْلَا الَّذِي رَأَيْنَا مِنْ سُوءِ صَنِيعِ كَثِيرٍ مِمَّنْ نَصَبَ نَفْسَهُ مُحَدِّثًا، فِيمَا يَلْزَمُهُمْ مِنْ طَرْحِ الْأَحَادِيثِ الضَّعِيفَةِ، وَالرِّوَايَاتِ الْمُنْكَرَةِ، وَتَرْكِهِمُ الِاقْتِصَارَ عَلَى الْأَحَادِيثِ الصَّحِيحَةِ الْمَشْهُورَةِ مِمَّا نَقَلَهُ الثِّقَاتُ الْمَعْرُوفُونَ بِالصِّدْقِ وَالْأَمَانَةِ، بَعْدَ مَعْرِفَتِهِمْ وَإِقْرَارِهِمْ بِأَلْسِنَتِهِمْ أَنَّ كَثِيرًا مِمَّا يَقْذِفُونَ بِهِ إِلَى الْأَغْبِيَاءِ مِنَ النَّاسِ هُوَ مُسْتَنْكَرٌ، وَمَنْقُولٌ عَنْ قَوْمٍ غَيْرِ مَرْضِيِّينَ مِمَّنْ ذَمَّ الرِّوَايَةِ عَنْهُمْ أَئِمَّةُ أَهْلِ الْحَدِيثِ مِثْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، وَشُعْبَةَ بْنِ الْحَجَّاجِ، وَسُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ، وَغَيْرِهِمْ مِنَ الْأَئِمَّةِ، لِمَا سَهُلَ عَلَيْنَا الِانْتِصَابُ لِمَا سَأَلْتَ مِنَ التَّمْيِيزِ، وَالتَّحْصِيلِ، وَلَكِنْ مِنْ أَجْلِ مَا أَعْلَمْنَاكَ مِنْ نَشْرِ الْقَوْمِ الْأَخْبَارِ الْمُنْكَرَةِ بِالْأَسَانِيدِ الضِّعَافِ الْمَجْهُولَةِ، وَقَذْفِهِمْ بِهَا إِلَى الْعَوَامِّ الَّذِينَ لَا يَعْرِفُونَ عُيُوبَهَا، خَفَّ عَلَى قُلُوبِنَا إِجَابَتُكَ إِلَى مَا سَأَلْتَ
✅ เศาะฮีหฺ